presteren (stress) vs presteren (gemak)

Fig. presteren vanuit stress of gemak

Presteren (stress) vs. Presteren (gemak)
Het woord presteren zit in onze cultuur ingebakken, het wordt ook wel onze calvinistische achtergrond genoemd. Hoewel presteren veelal een positief gewaardeerd wordt, kan de ervaring van presteren verschillend zijn. Zo heeft de één ‘stress’ bij het leveren van een prestatie, terwijl de ander dat met ‘gemak’ doet, hoe zou dat komen. Dit artikel om dit fenomeen wat nader te verkennen.

Presteren
Presteren staat hier voor: ‘het verrichten van werkzaamheden, waarbij efficiëntie en effectiviteit een zekere rol hebben’. Het gaat in dit artikel over onze werkzaamheden die bij de uitvoering een bepaald effect hebben op onze innerlijke staat-van-zijn. We ervaren er stress bij of we doen de dingen met een zeker gemak.

Presteren en stress
Het ligt voor de hand dat stress ook een rol kan spelen bij presteren. Zeker als je twee hiermee samenhangende factoren verkent: efficiency en effectiviteit. Efficiënte staat hier voor ‘zo kort mogelijke tijd/tegen zo laag mogelijk kosten’ en Effectiviteit staat hier voor: ‘doelgericht/resultaatgericht’. Kort gesteld, het werk ‘moet snel’ gedaan worden en het ‘moet goed’ zijn. Snel en goed kunnen als opruiende elementen worden ervaren, waardoor stress zich kan manifesteren. Zodra een extra factor, zoals ‘onzekerheid’ (“red ik het wel) erbij komt, is stress present.

Presteren en gemak
Gemak is een basishouding die wij allemaal waarschijnlijk wel kennen. Het is de dingen doen vanuit een bepaalde zekerheid of rust. Wanneer je vanuit gemak presteert dan is het werk zo efficiënt en effectief als het op dat moment voor het jou mogelijk is. Gevoelens en besef van zekerheid (“dit doe ik gewoon”) spelen een rol bij gemak. Een vraag die al snel op komt is: wat draagt bij aan zekerheid en/of hoe kan je die bevorderen?

Zekerheid
Er zijn in dit kader twee soorten zekerheid die relevant zijn. De eerste zekerheid is die van ‘ik kan veel en als ik het niet weet dan ontdek ik dat vanzelf’, je zou het ook zelfvertrouwen kunnen noemen. De tweede zekerheid is die van kennis en ervaring, ook wel ontwikkeling genoemd. Beide zekerheden zijn relevant voor gemak. En hoewel beide zekerheden verder ontwikkeld kunnen worden, is die van (beperkt) zelfvertrouwen het moeilijkst, maar ook het meest vervullend.

Verliezen in presteren
‘Soms verliezen we ons in het presteren; er staat veel druk op, het ontbreekt (enigszins) aan kennis en onze grote of kleine onzekerheid wordt aangesproken’. Dit zijn situaties waarin stress veelal hoogtij viert, omdat we los zijn van ons gemak. Het ligt voor de hand dat de mate van ons zelfvertrouwen én de mate van onze ontwikkeling, hierbij een grote rol spelen. Soms is stress van korte duur en herstelt ons gemak zich weer snel. Is dit echter van lange duur dan put de stress ons uit; we verliezen ons zogezegd in het presteren.

Balans
Het voorgaande overziend, kan niet anders dan te stellen dat het nodig is om balans te hebben. Enerzijds in passend werk -gezien onze ontwikkeling van kennis & ervaring-  en anderzijds zelfvertrouwen – we doen wat ons past en waar we in (mogen) geloven -. Werken aan balans is een mooi streven, evenals werken aan onszelf, zeker waar het zelfvertrouwen aan gaat.

NB deze verkenning benadrukt slechts twee opvallende verschillen van presteren, het onderwerp raakt aan meerdere factoren dan die hier genoemd worden.

Karel van Nimwegen is werkzaam als Gestalt-, Psychosociaal therapeut en Coach bij hartsupport.nl en loopbaansupport.nl. De artikelen in de -blog/White paper- brengen veelal een beperkte doch zinvol geachte en of uitdagende toelichting van bepaalde psychosociale onderwerpen onder de aandacht, waarbij de therapie en/of coaching perspectief kan bieden. Feedback is welkom.