Waarnemen en waarheid

fig. Wat zie jij: de vaas of de 2 gezichten?

Dit artikel over Waarnemen en Waarheid, biedt een nadere verkenning naar het fenomeen van ‘persoonlijke waarheid’. Persoonlijke waarheid is in dit artikel op basis van waarneming. Waarneming heeft hierbij vele gezichten zoals een: directe, aangenomen, geïnterpreteerde, of niet-waarnemen. Omdat we nogal eens strijden over onze ‘waarheid’ in dit artikel een korte verkenning naar aspecten van onze waarneming en het waarheidsgehalte ervan.

Waarneming
Een eerste vraag bij waarneming is: Wat neem je waar en wat niet. Kijk eens naar de hier opgenomen afbeelding. Dan zie je ofwel een witte vaas, ofwel twee gezichten tegenover elkaar. Wat hierbij mogelijk opvalt is dat je de delen niet tegelijkertijd kunt waarnemen; het is of het één of het ander. Een tweede vraag is hoe komt het dat je iets wel of juist niet waarneemt. Daar is zoveel over te zeggen, voor dit stuk houd ik het bij het volgende: interesse, angst, impact en bereidheid.

Interesse en angst
Als je iets interessant vindt, dan valt je oog of aandacht al snel op het betreffende onderwerp zodra het zich ergens (mogelijk) manifesteert. Als je ergens bang voor bent, heeft dit een soortgelijke werking. Je kijkt dan regelmatig of zich iets (vooral niet) voordoet of kan voordoen, dat je als bedreigend ervaart.

Impact
Zodra iets op indrukwekkende manier aan je voordoet, ga je er met je aandacht en dus je waarneming vrijwel direct naar toe. Denk hier bijvoorbeeld aan een: groot reclamebord langs de snelweg, overvliegende straaljager, sterk geurende maaltijd, wespensteek, of een pittig gerecht.

Bereidheid
Als iemand je vraagt om even naar zijn of haar verhaal te luisteren en je zegt “ja”, dan ben je waarschijnlijk bereid om hem of haar je aandacht te bieden. Als je iets of iemand je aandacht biedt, dan bied je -dat iets of die persoon- tegelijkertijd je waarneming.

Direct waarnemen
Het direct waarnemen is ‘enkel waarnemen wat er is’. Je zou kunnen zeggen dat het een stadium is voordat je intellect met de waarneming aan het werk gaat. Denk bijvoorbeeld aan: gedachteloos muziek luisteren, zonsondergang volgen, lepeltje-lepeltje inslapen, bloesem geuren. Een directe waarneming is misschien wel het meest zuivere dat we onszelf kunnen bieden, dit in tegenstelling tot wat in het onderstaande over -aanname/interpretatie/geleerd- wordt genoemd.

Aanname; geleerd/ interpretatie; betekenis toekennen
Zodra je iets waarneemt kan er al snel sprake zijn van een bepaalde aanname; ‘zo zal het wel zijn, dit zal het wel betekenen’. Heb je iets geleerd over een waarneming, bijvoorbeeld van je ouders of anderszins, dan leidt dit al snel tot een bepaalde aanname. Als je iets interpreteert op basis van je waarneming die zich op een bepaalde manier aan jou voordoet, dan ontleen je hieraan een bepaalde betekenis voor jezelf of de situatie. Hoe je waarneming ook maar plaatsvindt, op basis hiervan kom je -al dan niet- in beweging.

Niet waarnemen
Het voorgaande lijkt er vanuit te gaan dat je altijd iets waarneemt, dit is echter niet zo. Je zou teveel prikkels krijgen om te verwerken. Je zou onze waarneming dan ook ‘selectief waarnemen’ kunnen noemen. Echter op sommige momenten of misschien wel heel frequent, neem je niet waar wat er is. Hier kunnen vele redenen voor zijn, de belangrijkste zijn waarschijnlijk: niet vertrouwen op je waarnemingsvermogen, behoorlijk druk zijn met het verwerken van andere dingen, veel moeten, of opgaan in de situatie die er is.

Wat is waarheid
Deze vraag lijkt na het voorgaande minder relevant, vooral omdat we allemaal op een bepaald moment op een bepaalde manier waarnemen of niet waarnemen, en daar is niets mis mee. Misschien is het belangrijkste van deze verkenning dat we door onze waarneming en vooral door wat er daarna volgt, al snel verschillende waarheden ontstaan. Als we dat besef met elkaar kunnen delen, kunnen we het eens zijn of niet. Een discussie of respectvolle uitwisseling is nooit weg, zo kunnen we eventueel ontdekken dat onze aannames, aangeleerde invulling, of interpretaties soms minder kloppend zijn dan we dachten.

Karel van Nimwegen is werkzaam als Gestalt-, Psychosociaal therapeut en Coach bij hartsupport.nl en loopbaansupport.nl. De artikelen in de –blog/White paper- brengen veelal een beperkte doch zinvol geachte en of uitdagende toelichting van bepaalde psychosociale onderwerpen onder de aandacht, waarbij de therapie en/of coaching perspectief kan bieden. Feedback is welkom.