Rol voor spiritualiteit

fig. kan spiritualiteit nog iets betekenen?

Is er een rol voor spiritualiteit in deze tijd van snelle ontwikkelingen, toenemende prestatiedruk, veeleisendheid, technische hoogstandjes en hoge verwachtingen? In het vervolg een verkenning naar een mogelijke rol voor spiritualiteit met een Boeddhistische invalshoek. Binnen het Boeddhisme wordt uitgegaan van een historische dimensie (aardse realiteit) en ultieme dimensie (spirituele realiteit), voor dit artikel wordt dit als uitgangspunt benut voor een nadere verkenning van spiritualiteit.

Spirituele realiteit; ultieme dimensie
Er is veel te zeggen over spiritualiteit, en de betekenis voor ieder van ons varieert per interpretatie zoals: religie, transcendentie, drank, drugs, geest, niets, zijn, hemel,… Om het begrip in te kaderen wordt in dit artikel uit gegaan van de volgende betekenis van spiritualiteit:
‘het vrije besef van en open kijk op, de oorspronkelijkheid en verbondenheid van alles’.
Binnen het Boeddhisme wordt dit de ultieme dimensie genoemd; ‘het is er, het was er en het al er altijd zijn’. Een vraag die dan waarschijnlijk al snel opkomt, wat is ‘het’..?

Realiteit van alle dag; historische dimensie
We kennen het natuurlijk ‘onze realiteit’, hij bestaat uit ons dagelijkse leven met ups en downs en alles wat er in de wereld zoal gebeurt. Kenmerkend van onze realiteit van alles dag, is dat het een ‘absorberende werking’ kan hebben. Met absorberende werking wordt gerefereerd aan ‘opgaan in wat er is, of wat we doen’, ‘overweldigd worden’, ‘oordelende benadering van goed of fout’, et cetera. In het Boeddhisme wordt dit ook wel samsara genoemd of wereld van illusie. Het is echter geen illusie omdat het er niet zou zijn, wel omdat het niet het enige is. ‘Er is meer’, en dit kan een prettig perspectief zijn om ons te realiseren en verder te verkennen.

Spirituele realiteit; vrij van illusie
We kennen het allemaal waarschijnlijk wel, we zitten soms ‘vast’ in een ervaring, werkzaamheden, overtuiging, of emotie. Als we er in vast zitten of ergens aan vasthouden, dan wordt het een waarheid op zichzelf. We hebben dan geen overzicht meer en onze waarneming raakt vertekend; dit is wat er is en het is naar (bij negatieve ervaring) of dit is het en ik wil het nooit meer loslaten (bij positieve ervaring). Door hier weer los van te komen, worden we vrij van de illusie. Nu dient zich een nieuwe vraag aan: ‘hoe kan dat eigenlijk dat je vast zit en dat je vervolgens ook weer kunt loskomen’?

Van Vast naar Los; neutrale waarnemer
Blijkbaar kan onze geest van vastzitten in iets ook weer gaan naar loskomen van iets. Dat impliceert een overgangsgebied, je zou dat onze neutrale waarnemer kunnen noemen. Deze neutrale waarnemer hebben we gelukkig allemaal, misschien mag het bestaan hiervan echter nog wat meer van ons besef hebben. Deze neutrale waarnemer lijkt verbinding te hebben met ons als geheel en dan met name hart en onze buik. Door zo minder met ons denken, zoals: onze overtuigingen, ideeën, plannen en dergelijke, bezig te zijn komt ruimte voor iets nieuws en zo ook voor inzicht.

Neutrale waarnemer, spirituele dimensie
Onze neutrale waarnemer is ‘vrijer’ of ‘vrij’ van allerlei ideeën over ons leven. Vanuit deze vrijheid wordt het omgaan met onszelf, met anderen, en met de ervaring van het leven anders. Het wordt anders dan we gewend zijn omdat er nu óók gekeken kan worden vanuit onze neutrale waarnemer. Deze neutrale waarnemer zou je dan ook onze ‘wijze’ kunnen noemen. Kenmerkende aspecten van wijsheid zijn onder meer: rust, overzicht, helderheid en inzicht; onze wijze heeft zicht op een andere werkelijkheid dan enkel de realiteit van alle dag. Onze neutrale waarnemer is, gezien vanuit de Boeddhistische benadering, verbonden met de spirituele dimensie.

Van theorie naar praktijk
Kenmerkend aan het Boeddhisme is, dat de benadering ‘ervaringsgericht’ is. Dit betekent dat het geen geloof is, zij biedt enkel een richtlijn of ingang om te beoefenen. De beoefening is erop gericht dat de beoefenaar zelf kan ervaren wat de beoefening inhoudt en waartoe dat voor hem leidt. De huidige Mindfulness trainingen vinden hun oorsprong in het Boeddhisme en werken zo ook aan het besef van de neutrale waarnemer. Hoewel deze trainingen met name gericht zijn op stressreductie bieden zij reeds een zinvolle ingang. Voor verdieping van onze ‘wijze’ kan beoefening van Soetra’s en/of deelname aan oefenbijeenkomsten behulpzaam zijn.

Karel van Nimwegen is werkzaam als Gestalt-, Psychosociaal therapeut en Coach bij hartsupport.nl en loopbaansupport.nl. De artikelen in de -blog/White paper- brengen veelal een beperkte doch zinvol geachte en of uitdagende toelichting van bepaalde psychosociale onderwerpen onder de aandacht, waarbij de therapie en/of coaching perspectief kan bieden. Feedback is welkom.